Darwin uważał, że powstanie nowych gatunków powodują zmiany zachodzące stopniowo. Obecnie sądzi się, że chociaż stopniowe zmiany istotnie zachodzą przez cały czas, to w ewolucji istnieją także wielkie skoki.
Przykładem stopniowej ewolucji są dwie odmiany krępaka brzozowego, ćmy o barwie określanej jako „sól z pieprzem”. W czystym powietrzu okolic wiejskich ćma ta ma odcień jasny i gdy siedzi na jasnej korze drzew, jest prawie niewidoczna dla żarłocznych ptaków. Natomiast w warunkach miejskich, gdzie pnie drzew są okopcone, rozwija się odmiana o ciemnym odcieniu, równie trudna do dostrzeżenia.

Współcześni uczeni poznają coraz lepiej dzieje życia i jego rozwój. Znajdując w skałach szczątki organiczne, potrafią na ich podstawie określić wiek skał, a także ocenić, kiedy te organizmy żyły. Współczesne badania ewolucji wykorzystują teorie genetyki. Podstawy tej nauki stworzył czeski zakonnik, Grzegorz Mendel, który prowadził badania nad krzyżowaniem niskiej i wysokiej odmiany grochu i stwierdził, że w wyniku krzyżowania powstają rośliny i wysokie, i niskie. Kontynuując badania rozpoczęte przez Grzegorza Mendla, uczeni stwierdzili, że takie cechy, jak wysokość, barwa skóry, włosów i oczu, są określone przez składniki komórek, z których zbudowane jest ciało zwierząt i roślin. Składniki te nazwali genami.

W grudniu 1831 r. Karol Darwin, dwudziestodwuletni przyrodnik, wyruszył ku wielkiej przygodzie. Zaproszony do wzięcia udziału w podróży naukowej dookoła świata, popłynął na małym okręcie wojennym H.M.S. Beagle. Podróż trwała niemal pięć lat. Młody Darwin prowadził badania roślin, zwierząt i budowy geologicznej Ameryki Południowej, Australii, Nowej Zelandii i wysp Oceanii. Podczas tej, jedynej w swym życiu, podróży poczynił obserwacje, które umożliwiły mu stworzenie teorii ewolucji. Uderzyła go wielka liczba gatunków roślin i zwierząt, jakie zobaczył w czasie swojej wyprawy. Jak one powstały? Zastanawiali się nad tym i inni uczeni, żaden z nich nie dał jednak prawidłowej odpowiedzi.
Darwina zainteresowały szczególnie ptaki z rodzaju zięb, występujące na Oceanie Spokojnym, na wyspach Galapagos i na wybrzeżu Ekwadoru w Ameryce Południowej. Ptaki te, nazywane „ziębami Darwina”, są tak do siebie podobne, że związek między nimi jest oczywisty. Mają jednak różny kształt dzioba, pozwalający im na żywienie się różnym pokarmem - nasionami, owadami lub nektarem kwiatów.
Darwin doszedł do wniosku, że wszystkie te zięby mogą pochodzić od wspólnego przodka, jednego rodzaju zięb. Praca nad tymi zagadnieniami zajęła mu około dwudziestu lat. Zauważył też, że farmerzy potrafią wyhodować różne rasy bydła, jedne z nich dają dobre mięso, inne obfite mleko. Doszedł więc do wniosku, że tak, jak działalność farmerów może spowodować zmiany cech u bydła, tak sama przyroda może wywołać zmiany u zięb, np. u jednego z gatunków zięb długi, cienki dziób umożliwia spijanie nektaru z głębi kielicha kwiatowego. Proces tych zmian nazwał doborem naturalnym.
Teorie Darwina są nadal podstawą naszych poglądów na ewolucję i pozwalają wyjaśnić, jak w pradziejach rozwijało się życie.

Większość uczonych sądzi obecnie, że wszystkie organizmy żywe są wynikiem rozwoju trwającego miliony lat. Wielu ludzi wierzy jednak, że wszechświat i wszelkie życie zostały stworzone w swej obecnej formie przez Boga lub przez wielu bogów. Pochodzenie życia i świata, na którym żyjemy, zawsze ludzi pasjonowało.
Obecnie wiemy, że Ziemia krąży wokół Słońca, dawniej jednak sądzono, że jest na odwrót, gdyż obserwowano, jak Słońce wschodzi, wędruje po niebie i zachodzi, podczas gdy Ziemia wydawała się nieruchoma. Ziemia jest kulista, lecz gdy ludzie znali tylko niewielką jej część, sądzili, że jest płaska. Gdy kilkaset lat temu znaleziono olbrzymie kości dinozaurów, sądzono, że są to kości olbrzymich ludzi.
Hebrajscy twórcy Księgi Rodzaju twierdzili, że Bóg stworzył Niebo i Ziemię z bezmiaru wód oceanu. Setki lat wcześniej mieszkańcy Mezo¬potamii (obecnie południowy Irak) wierzyli, że Ziemia i ludzie zostali stworzeni w wyniku walki między bogami.   Legendy Indian amerykańskich mówiły, że Słońce stworzyło Ziemię z mułu pochodzącego z dna morza.
Mieszkańcy wysp Oceanu Spokojnego wierzyli, że początkowo istniała wielka pustka, z której stopniowo wyłonił się świat. Legendy Wikingów również mówiły o wielkiej pustce, z której po¬wstała pierwsza istota żywa, olbrzym Ymir. Bóg Odin zabił Ymira, a z jego ciała utworzył ziemię i morze.

Ziemia jest jedną z dziewięciu planet obiegających Słońce. Prawdopodobnie jest jedyną planetą, na której istnieje życie. Sama Ziemia wydaje się „żywa”, gdyż nieustannie się zmienia. Skały w głębi Ziemi są tak gorące, że występują w postaci stopionej magmy i niekiedy wypływają na powierzchnię w postaci law wulkanicznych. Na niektórych obszarach, np. w Japonii, na Islandii, na zachodnim wybrzeżu Ameryki, występują trzęsienia ziemi.
W ciągłym ruchu są także morza i oceany smagane gwałtownymi sztormami. Deszcze i wiatry niszczą lądy. Te procesy nazywamy erozją. Rzeki znoszą piasek i muł z lądu do oceanu.
Wiele zmian na Ziemi odbywa się tak powoli, że ich nie zauważamy. Patrząc na mapę świata, widzimy, że kształty zachodniego wybrzeża Afryki i wschodniego wybrzeża Ameryki Południowej są tak podobne, że można je dopasować do siebie. I rzeczywiście, około 135 min lat temu były one częścią olbrzymiego superkontynentu, który nazywamy Gondwaną. Obejmowała ona również Australię, Antarktydę i Indie. Potem Gondwaną rozłamała się, a kontynenty zaczęły odsuwać się od siebie. Są one w ruchu do dziś. Każdego roku Ameryka Północna i Europa oddalają się o 5 cm. Powierzchnię Ziemi pokrywają wielkie płyty tektoniczne, na których położone są kontynenty. Gdy dwie płyty zderzają się ze sobą, wtedy jedna z nich ześlizguje się w dół, ku wnętrzu Ziemi, druga natomiast wypiętrzając się powoduje powstanie gór. W ten sposób powstały Góry Skaliste, Andy i Alpy.
Powoli zmienia się też poziom morza. Duża ilość wody w stanie zamrożonym jest uwięziona w pokrywach lodowych wokół biegunów. Gdy pokrywy te powiększają się, wówczas poziom morza opada i znaczne obszary dna morskiego stają się lądem. Ocieplenie klimatu powoduje topnienie lodu i podnoszenie się poziomu morza.

Systematyka polega na określaniu hierarchii:

Królestwo - istnieją trzy królestwa: zwierzęta, rośliny i Protuta {drobnoustroje, takie lak bakterie).

Typ - wszystkie zwierzęta i rośliny o podobnym podstawowym typie budowy, np. kręgowce (zwierzęta mające kręgosłup, do których należą i ryby, i ssaki.

Gromada - grupa o bliższym pokrewieństwie, np. ssaki zwierzęta, które w młodości karmią się mlekiem), do których należą np. i koty, i krowy

Rząd - jedna z grup, na jakie dzieli się gromada, np. drapieżne (zwierzęta, żywiące się mięsem), do których nalecą i koty, i psy.

Rodzina - podział w obrębie rzędu, np. koty.

Rodzaj - podział w obrębie rodziny np. wielkie koty.

Gatunek - grupa zwierząt, które w istotny sposób są odrębne od pozostałych, np. lwy.

Obecnie żyjące gatunki roślin i zwierząt miały w bardzo dawnych czasach swoich licznych przodków, którzy wyginęli. Szacuje się, że jeden gatunek dziś żyjący, poprzedzało dziewięćdziesiąt dziewięć gatunków, które wymarły. Ich miejsca zajęły gatunki nowe. Proces powstawania nowych gatunków nosi nazwę ewolucji. Zachodził on w ciągu milionów lat. Najdawniejszymi z żyjących w przeszłości organizmów były pewne glony, których szczątki znaleziono w skałach sprzed 3,8 miliardów lat.
Proces ewolucji biegnie nadal, jest on jednak tak powolny, że trudno go śledzić. Niektóre gatunki wymarły całkiem niedawno - często w wyniku działalności człowieka. Mamuty wymarły około 10 tys. lat temu. Dodo - nielotny ptak - wymarł w 1681 r., gołąb wędrowny - w 1914 r. Do gatunków zagrożonych wymarciem należy wielka panda, tygrys bengalski, orangutan, terapena karolińska - amerykański żółw rzeczny, ślimak północny oraz storczyk z Chiapas.

Świat wokół nas jest pełen żywych organizmów. Są to rośliny, które nie mogą się poruszać, oraz zwierzęta, z których większość jest zdolna do ruchu. Drobne, proste organizmy, których nie można zaliczyć ani do roślin, ani do zwierząt, określa się jako Protista. Należą do nich bakterie i glony, często tworzące rzęsę na stawach.
Znamy około 350 tys. gatunków roślin i ponad milion gatunków zwierząt. Biologowie klasyfikują gatunki, aby określić istniejące między nimi związki i ułatwić ich rozpoznanie. Systematykę organizmów żywych opracował szwedzki przyrodnik Karol Linneusz w 1735 r. Każdy gatunek otrzymuje nazwę łacińską, gdyż wiele roślin i zwierząt nie ma nazw potocznych, a czasem nazwy potoczne są bardzo podobne, np. nazwy różnych gatunków ptaków.